KartonDlaCiebie 29 kwiecień 2019

Krótka historia gier planszowych - starożytność

Wszystko ma swoją historię. Od zarania dziejów człowiek poszukiwał nie tylko “prawdy” i “odpowiedzi”, ale także zwykłej “zabawy”. Właśnie po to powstała niezliczona ilość przedmiotów, których cel był jeden - zapewnić człowiekowi jak najlepszą rozrywkę. Przedstawiamy historię gier planszowych, której początkiem jest starożytność.

Gry planszowe w służbie starożytnym

Jak doskonale wiadomo, twór określany jako rozrywka, którego powstanie zainicjował kreator kultury znany jako homo sapiens, miał swoje początki właśnie w starożytności - w czasach gdy pierwsze zorganizowane społeczeństwa doprowadzały do widocznego rozwoju cywilizacji, czy to w delcie rzeki Nil, czy na terytorium tzw. "Żyznego Półksiężyca". Z pierwszymi śladami gier planszowych możemy zetknąć się właśnie w starożytnej Mezopotamii, Egipcie, Chinach i Indiach.

Luksusowa rozrywka na zdobionej planszy

Ludność starożytna przodowała w kreowaniu narzędzi rozrywki, pośród których, jak domyślić się można z łatwością, znalazły się także gry planszowe. Zaznaczyć trzeba jednak od razu, że nie były to zabawki powszechne dostępne. Jak to bywa w świecie rozwoju cywilizacyjnego, w momencie gdy powstaje rzecz nowa, pożądana społecznie, stanowiąca rozrywkę duchową, rozwój umysłu i narzędzie kreowania trendu wyższych sfer, szybko jest izolowana od warstw pospólstwa i udostępniana jedynie "arystokracji". Formą tej izolacji jest oczywiście cena. Niczym dziwnym jest więc fakt, że pierwsze gry planszowe stanowiły swoiste dzieła sztuki o wielkiej wartości. Zarówno pionki, jak i plansze do gry czy kości, wyrabiane z niezwykłą precyzją i dokładnością, kunsztownie przyozdobione i ukształtowane przez największych mistrzów.

Już wtedy gry planszowe powiązane były z rzeczami tak powszechnymi jak wojny. Częstym motywem przewodnim planszówek były więc zbrojne starcia dwóch sił przedstawianych jako antagonistycznie nastawione wobec siebie armie.

Niekiedy zdarzało się też, że gra planszowa była formą gloryfikacji czyjejś chwały, uhonorowania zasług, i przybierała formę kosztownego podarunku dla persony znanej, zasłużonej dla danej społeczności militarnie lub politycznie.

Z salonów na ulicę - historia gier planszowych nie ominęła ubogich

Oczywiscie gry planszowe w końcu wyszły z dworów arystokracji i zagościły na miejskich ulicach. Mniej usytuowani mieszkańcy starożytnych imperiów, swoje gry planszowe wykonywali z gorszych materiałów, oraz tworzyli własne zasady i motywy przewodnie gier. Co ciekawe, często nie ustępowały tym wymyślonym przez "wyżej usytuowane" kasty.

Królewska gra z Ur i Senet - najstarsze gry planszowe

Na przykładzie paru gier planszowych z czasów starożytnych, możemy zaobserwować podobieństwa w samej mechanice, które przetrwały do współczesnych czasów. Warto wspomnieć zwłaszcza o dwóch pozycjach - grze Ur i grze Senet.

Królewska gra z Ur pochodzi z czasów rozwoju cywilizacji mezopotamskiej. Jej odnalezione elementy jednoznacznie sugerują, że starożytnym znane już wtedy były pionki do gry oraz kostki, zatem mechanika współczesnych planszówek narodziła się już ponad pięć tysięcy lat temu. Niestety, archeolodzy nie zdołali odnaleźć żadnych zapisków dotyczących prowadzenia rozgrywki w "grę na dwudziestu kwadratach", dlatego jej dokładny system mechanicznych zasad pozostaje obecnie nieznany.

Podobnie sytuacja wygląda z grą Senet. Żaden badacz kultury starożytnych nie zdołał póki co ustalić dokładnie zasad tej rozrywki, jedynie wskazując na jej niezwykłą popularność pośród ówczesnych Egipcjan. Liczne hieroglify zachowane z czasów III dynastii wskazują, że starożytni raczyli się rozrywką w Senet w wielu okolicznościach i miejscach, czy to w domach, pałacach, ogrodach czy na ulicach. O popularności tej gry, przesądza jednak fakt, że stanowiła częsty element obrządku pogrzebowego. Wielu możnych Egipcjan wyruszało w ostatnią podróż obdarowana właśnie zestawem do gry w Senet.

Gra Go - starożytna planszówka, która przetrwała do dziś

W starożytnych Chinach natomiast natykamy się na grę, która przetrwała do czasów współczesnych. Mowa o grze Go. Ma ponad dwa i pół tysiąca lat i stanowi grę kompetytywną, w której gracze mierzą się w znajomości strategii i umiejętności logicznego myślenia. Wbrew pozorom, zasady są jednak dość proste. Każdy z uczestników rozgrywki ma za zadanie zająć więcej kwadratowych pól niż jego przeciwnik. Starożytni Chińczycy znajdowali w tej grze narzędzie perfekcyjnego rozwoju wiedzy strategicznej, toteż w tamtych czasach znajdowała ona użycie zarówno rozrywkowe, ale też, co chyba nawet istotniejsze, edukacyjne.

Jaką wiedzę po przekazują nam starożytni?

Gry planszowe powstałe w starożytności potrafią dostarczyć wiele wiedzy na temat sposobu myślenia ówczesnych, partycypujących w codziennym życiu kulturowym. Wskazują na wagę, jaką nasi przodkowie pokładali w grach planszowych i które służyły nie tylko zabawie, ale przede wszystkim ćwiczeniu bystrości umysłu i samorozwojowi. Takie podejście przypomina nam, że celem rozgrywki jest nauka.